Абтай Сайн хаан

Тойм

Абтай Сайн хаан бол Төвдийн буддын шашныг Ар Монголд төрийн шашин болгож, Халхын анхны том буддын хийд Эрдэнэ Зууг Хархорумын балгасны дэргэд байгуулсан Халхын ноён юм. Даян хааны хүү, Халхын нутгийг өвлөн авсан Гэрсэнзийн ач тэрээр өвлөж авсан хувиа хант улс болгон өргөжүүлж, хожмын Түшээт хан аймгийн суурийг тавьсан. Түүний гуч Занабазар анхны Жибзундамба хутагт буюу Монголын буддын шашны тэргүүн болсон.

Эрх мэдэлд гарсан нь

Абтай 1570–1580-аад онд Халхын ноёдын дунд нэр нөлөөтэй болжээ. 1586–1587 онд тэрээр Хөх хотод III Далай ламтай уулзаж, Далай лам түүнийг Очирай Сайн хаан цолтойгоор хаан хэмээн хүлээн зөвшөөрсөн. Нутагтаа буцаж ирээд Төвдийн буддын шашныг улсынхаа албан ёсны шашин болгосон.

Засаглал ба үйл хэрэг

• 1580-аад оны дундуур Хархорумын ойролцоо, эртний Монгол нийслэлийн чулууг ашиглан Эрдэнэ Зуу хийдийг байгуулсан
• III Далай ламаас хаан цол хүртэж, Халхын засаглалыг Төвдийн буддын шашны хууль ёсны эрхтэй холбосон
• Төвдийн буддын шашныг хант улсынхаа төрийн шашин хэмээн тунхагласан
• 1923 он хүртэл Түшээт хан цолыг барьсан угсааг үндэслэсэн; энэ цолыг анх түүний ач Гомбодорж хэрэглэсэн

Өв

Абтай Сайн хааны энэ сонголт Монголыг дөрвөн зууны турш өөрчилсөн. Буддын шашин Халхын захирагчдад Чингис хааны удмаас гаралтай гэдгээс гадна хууль ёсны шинэ эх сурвалж болж, Эрдэнэ Зуу хойч үеийн хийдүүдийн үлгэр жишээ болсон. Тэрээр өв залгамжлалаа тодорхойлсон тэр уулзалтаас хэдхэн жилийн дараа, 1588 онд нас барсан.

Эндээс авах сургамж нь эрх мэдлийн эх сурвалжийг сонгох тухай. Абтай засаглалаа өөрөөсөө том байгууллагатай холбосон бөгөөд тэр байгууллага түүний угсааны тусгаар байдлаас ч урт насалсан.