Тойм
Юнус хаан бол Увайс хааны ууган хүү, 1470-аад онд Моголистаныг дахин нэгтгэсэн хаан юм. Төмөрийн удмынхны дунд өсөж, Персийн эрдэм боловсрол эзэмшсэн тэрээр олон арван жил цөллөгт өнгөрөөсний дараа 1462 оноос баруун хэсгийн Моголчуудыг, 1472 орчмоос нас барсан 1487 он хүртэл улсыг бүхэлд нь захирсан. Түүний охин Кутлуг Нигар ханум Моголын эзэнт гүрнийг үндэслэгч Бабурын эх байв.
Эрх мэдэлд гарсан нь
1429 онд Увайс хааныг нас барахад Моголчууд түүний хөвгүүдийн хооронд хуваагдсан. Юнусын тал цөөн байсан тул тэрээр Төмөрийн удмын захирагч Улугбек рүү зугтаж, дүү II Эсэн Буга хаан болсон. Олон жилийн дараа Төмөрийн удмын Абу Саид түүнийг Эсэн Бугатай тэмцүүлэхээр буцаан илгээсэн боловч Эсэн Буга Кашгарын ойролцоо түүнийг ялсан. 1462 онд Эсэн Бугыг нас барсны дараа Юнус баруун хэсэгт засгийн эрхийг авч, Эсэн Бугын хүү Дост-Мухаммад зүүн хэсгийг Аксугаас захирсан.
Засаглал ба үйл хэрэг
- 1468 эсвэл 1469 онд Дост-Мухаммадыг нас барсны дараа Аксуг эзэлсэн
- Дост-Мухаммадын бага насны хүү Кебек Султаныг өөрийн дагалдагчид нь алсны дараа 1472 орчим улсыг дахин нэгтгэсэн
- Моголын нүүдлийн уламжлалыг цөллөгт байхдаа шингээсэн Персийн ордны соёлтой хослуулсан
Өв
Юнус хаан 1487 онд нас барсан. Түүний хөвгүүд Махмуд, Ахмад нар улсыг хуваан, Махмуд баруун хэсгийг Ташкентаас, Ахмад зүүн хэсгийг Турфанаас захирсан. Охиноороо дамжуулан тэрээр Бабурын өвөө байсан бөгөөд ач Султан Саид хаан нь Яркендын хант улсыг байгуулсан.