Захирагчийн намтар · Монголын хаант улсууд

Түшээт хан Чахундорж

Түшээт хан

Төрсөн
1637 орчим
Нас барсан
1699
Захирсан
1655–1699
Улс
Халх Монгол

Тойм

Чахундорж 1655–1699 онд Түшээт хан байсан бөгөөд Халх тусгаар тогтнолоо алдах үед Халхын тэргүүлэх ноён байв. 1687 онд өрсөлдөгч Засагт хан Шарыг алсан нь Зүүнгарын захирагч Галданд 1688 онд довтлох шалтаг болсон. Халхчууд бут цохигдон өмнө зүг дүрвэж, 1691 онд Долнуурт Чахундорж бусад хаадын хамт Энх-Амгалан хаанд дагаар орсон.

Эрх мэдэлд гарсан нь

Чахундорж 1655 онд эцэг Гомбодоржоо залгамжилсан. Түүний дүү, анхны Жибзундамба хутагт Занабазар Халхын шашны тэргүүн байсан нь Түшээт хан угсаанд онцгой нэр хүнд өгч байв.

Засаглал ба үйл хэрэг

  • Халхын манлайллын төлөө Засагт хадтай тэмцэлдэж, 1687 онд Засагт хан Шарыг ялж алсан
  • 1688 онд Галдан довтолж, Зүүнгарын цэрэг Эрдэнэ Зууг тонон, хийдүүдийг сүйтгэсэн; Халхын ноёд, Занабазар болон хэдэн арван мянган хүн өмнө зүг Чин улс руу дүрвэсэн
  • 1691 оны Долнуурын чуулганаар тэрээр Засагт хан, Сэцэн хантай хамт Чин улсын харьяат болсноо тунхагласан
  • 1696 онд Чин улс Зуун модны тулалдаанд Галданыг ялж, Халхчууд нутагтаа Чин улсын харьяанд буцаж ирсэн

Өв

Чахундорж 1699 онд нас барсан. Халхын хаадын хоорондын хэрүүл гадаадын түрэмгийлэгчид, дараа нь хамгаалагчид үүд хаалгыг нээж өгсөн бөгөөд Халх 1911 он хүртэл Чин улсын харьяанд байсан. Түүний засаглал нь дотоод өрсөлдөөн ард түмний тусгаар тогтнолыг хэрхэн алдагдуулж болохыг энэ түүхэнд хамгийн тод харуулсан сургамж юм.