Тойм
Шолой бол Сэцэн хан цолыг анх барьсан захирагч бөгөөд хожим Сэцэн хан аймагт нэрээ өгсөн Халхын зүүн угсааг үндэслэгч юм. Мөрөө Буйма ноёны хүү, Даян хааны хүү Гэрсэнзийн гуч тэрээр 1630-аад оны эхээр V Далай ламаас Гэгээн Сэцэн хаан цолыг хүртсэн. Түүний нутаг Халхын зүүн захад, тэр үед Манжид нэг нэгээрээ дагаар орж байсан Өвөр Монголын ноёдтой нүүр тулж оршдог байв.
Эрх мэдэлд гарсан нь
Шолой XVII зууны эхээр Халхын зүүн хэсгийн ноёдын дунд нэр нөлөөтэй болсон. 1630-аад оны эхээр Далай ламаас хүртсэн цол нь түүнийг Түшээт, Засагт хаадтай зэрэгцүүлэн Халхын гурван их хааны нэг болгосон.
Засаглал ба үйл хэрэг
- Анхны Сэцэн хан болж, Халхын гурван хант улсын зүүн талынхыг байгуулсан
- Цолоо V Далай ламаас хүртсэн нь Халхын бүх угсаанд нийтлэг байсан буддын шашны хууль ёсны эрхийн нэг хэсэг байв
- Манжийн улс Өвөр Монгол, Хятадыг захиргаандаа оруулан мандаж байх үед түүнд хамгийн ойр Халхын хилийн нутгийг захирсан
- 1923 он хүртэл Сэцэн хан цолыг барьсан угсааг үндэслэсэн; түүнийг тав дахь хүү Бабу нь залгамжилсан
Өв
Шолойн угсаа тусгаар байдал, 1691 онд Чин улсад дагаар орсон үе, 1911 онд Монголын тусгаар тогтнол сэргэсэн үеийг дамжин бараг гурван зуун жил оршин тогтносон. Манжид хамгийн ойр хаан байсан тул тэр болон түүний залгамжлагчид зүүн зүгийн хүчний тэнцвэрийн өөрчлөлт бүрийг хамгийн түрүүнд мэдэрч байв.