Тойм
Хүлэг хаан буюу Узун эзэн хаан бол Юань улсын гурав дахь захирагч, Тэмүр хааны ач дүү юм. Тэмүрийг өв залгамжлагчгүй нас барснаас үүдсэн залгамжлалын хямралын дараа тэрээр цэргийн хүч, улс төрийн хэлэлцээг хослуулан дүү Аюурбарибадыг давж хаан ширээнд суусан. Дөрвөн жил хүрэхгүй богино засаглал нь их зардал, Монгол болон Буддын шашны байгууллагуудыг өгөөмрөөр ивээн тэтгэсэн байдал, залгамжлагчдад нь эдийн засгийн бэрхшээл үлдээсэн санхүүгийн бодлогоороо онцлогтой.
Эрх мэдэлд гарсан нь
1307 онд Тэмүр хааныг нас барахад Юань улсын ордон өөр өөр нэхэмжлэгчийг дэмжсэн бүлгүүдэд хуваагдсан. Хүлэг тэр үед умард нутагт цэрэг удирдаж байсан бөгөөд цэргээ дагуулан нийслэл рүү шуурхай хөдөлсөн. Эх нь болон ордны гол түшмэд дүү Аюурбарибадтай тохиролцоо хийсэн: Хүлэг эзэн хаан болж, Аюурбарибад хаан ширээ залгамжлах ханхүү, өв залгамжлагч болох бөгөөд Хүлэгийн өөрийн хөвгүүдийг тойрч гарна. «Ах дүүсийн тохиролцоо» хэмээх энэ буулт тухайн үеийн хямралыг шийдсэн ч улсыг хожим зовоосон залгамжлалын маргааны жишиг тогтоосон.
Засаглал ба үйл хэрэг
- Монголын уламжлалыг эрхэмлэсэн нь: Хүлэг өмнөх зарим хаадаас илүү Монголын уламжлалт соёлд чиглэсэн байв. Ордонд Монгол язгууртнуудын үүргийг өргөжүүлж, Буддын шашны байгууллага, ялангуяа Төвдийн Буддизмыг ихээхэн ивээн тэтгэсэн.
- Засаг захиргааны томилгоо: Өдөр тутмын засаглалд илүү идэвхтэй оролцож, Хятадын засаг захиргааны арга барилыг илүүд үздэг дүү Аюурбарибадтай нягт хамтран ажиллаж, үр бүтээлтэй боловч заримдаа зөрчилтэй харилцан нөхөх харилцаа бий болгосон.
- Санхүүгийн бодлого: Их хэмжээний цаасан мөнгө гаргаж, ордны ёслол, шашны байгууллага, Монгол язгууртнуудад өгөх бэлэгт ихээхэн зарцуулсан. Энэ бодлого улсын санхүүг хүндрүүлсэн.
- Шинэ нийслэл: Бээжингийн хойд талд, тал нутгийн захад Жунду хэмээх гурав дахь нийслэлийг асар их зардлаар барьж эхэлсэн.
Засаглалынхаа ихэнх хугацаанд тэрээр эрүүл мэнд муутай байсан бөгөөд Юань улсын олон эзэн хааны адил Монголын эрх баригч давхаргыг нэрвэсэн хэт архидалтаас болж зовж байв. Тэрээр 1311 оны 1-р сард хорин есөн насандаа нас барсан.
Өв
Хүлэг хаан Юань улсын хамгийн алдартай захирагчдын тоонд ордоггүй. Түүний засаглал хэт богино, бодлого нь санхүүгийн сахилга батгүй байсан тул эерэг ул мөр үлдээж чадаагүй. Гэвч дүү Аюурбарибадтай хийсэн тохиролцоо нь дараагийн, харьцангуй чадварлаг, шинэчлэлийг эрхэмлэсэн Жэньзун эзэн хааны засаглалыг авчирсан бөгөөд ингэж тэрээр Юань улсын тогтвортой нэгэн үед шууд бусаар хувь нэмэр оруулсан.
Улс төрийн шаардлагаас зарим талаар үүдэлтэй байсан ч өөрийн хөвгүүдийг дэвшүүлэхийн оронд ах дүүсийн тохиролцоог биелүүлсэн нь Юань улсын залгамжлалд ховор тохиолддог сахилга батыг харуулсан.